بررسی و تحلیل گزارشی از نحوه ورود نخستین مامور مخصوص دولت ژاپن به ایران و ملاقات او با ناصرالدین شاه در سال 1259/ 1880

ایران و ژاپن در دو سوی آسیا، دارای دو سرنوشتی کاملا متفاوت با یکدیگر در قرون نوزدهم و بیستم بودند. دوری و بعد مسافات بسیار زیاد بین این دو کشور، مانع از ایجاد رابطه و ارتباطی خاصی بین آنها می‎شد. تا اینکه در اواسط دوره ناصرالدین‎شاه و در سال ۱۸۸۰ میلادی مامور ویژه‎ای از سوی دولت و امپراتوری ژاپن به دربار ایران گسیل شد. هنوز مشخص نیست آیا فرستاده مذکور، تنها برای مذاکره با دولت و ملاقات با ناصرالدین‎شاه اعزام شده بود؟ زیرا تا آن زمان دولت ایران هیچ گونه مراودات رسمی و تجارتی با ژاپن نداشته و متقابلا ژاپن نیز فاقد هر گونه رابطه‎ای با ایران بود. این احتمالا وجود دارد که هیات ژاپنی برای بررسی اوضاع خاورمیانه و اوضاع کشوهای مختلف آن منطقه (از جمله عثمانی و افغانستان) از توکیو به سمت غرب آسیا حرکت کرده باشد.

علی‎ایحال بر اساس مدارک موجود مامور مذکور از طریق بوشهر وارد ایران شده و پس از چند روز اقامت به شیراز رفته و در آن شهر چهل و پنج روز متوقف بود. علت طولانی شدن توقف آنان مشخص نیست. آیا در آن مدت، والی فارس با اعزام فرستاده‎ای به دربار ناصرالدین شاه، ضمن اعلام ورود فرستاده امپراطوی ژاپن از او اجازه عزیمت فرستاده به سوی تهران را گرفته بود؟ به هر ترتیب، پس از حدود نود روز از پیاده شدن فرستاده ژاپنی در بوشهر، او  وارد تهران شد. در گزارش سفر فرستاده ژاپنی از بوشهر تا تهران می‎خوانیم:

«دولت ژاپن که از دول مشرق زمینی و در قسمتی از اقلیم وسیع آسیا واقع است، این اوقات برای حصول روابط مودت و دوستی و ارتباط با دولت علیه ایران مامور مخصوصی به دربار معدلت مدار همایون روانه داشته. این مامور مخصوص که مرد ذی‎شأن دانشمند و موسوم به (یوشیداسحرو) می‎باشد، به همراهی (یوکویا ماکوئی جی رو) مترجم و (فورکاوانولویش) سلطان مهندس و چهار نفر تاجر ژاپنی در بندر بوشهر از کشتی دولت ژاپن خارج شده و کارگذاران حکومت بوشهر به وجهی شایسته و لایق ایشان را پذیرفتند و پس از چند روز اقامت، عازم شیراز گردیده پس از چهل و پنج روز توقف در شیراز، عزیمت دارالخلافه کرده و پس از ورود ووصول، مشمول توجهات کاملة امنای دولت جاوید عدت روزافزون گردیده با شرایط پذیرائی و رعایت لوازم ملاطفت و مهربانی، مشارالیهم را در باغ ایلخانی [در غرب تهران] که از باغات مبارکه دولتی است، منزل دادند.»

فرستاده دولت ژاپن پس از مدت کوتاهی در کاخ گلستان به ملاقات ناصرالدین‎شاه رفت. در آن ملاقات، طبق تشریفات رسمی آن زمان، نخست فرستاده ژاپنی سخنانی اداء کرده و بعد از آن ناصرالدین‎شاه با عباراتی بسیار کوتاه به او پاسخ داد. متن ارائه شده در ذیل از سخنان مامور دولت ژاپن به نقل از منابع ایرانی بوده و انتساب تمام آن عبارات به مامور مذکور، بسیار بعید است:

« روز دوشنبه پنج ساعت به غروب مانده میرزا عبدالله خان مستشار وزارت خارجه با دو دستگاه کالسکه به باغ ایلخانی رفته و مامور مخصوص و همراهان او را به دربار اعظم آورده و به خاکپای مبارک عرض کرد مامورین دولت ژاپن حاضراند و بعد از آنکه احضار شدند صدیق‎الملک ایشان را در تالار شمس‎العماره به حضور باهرالنور مقدس مشرف ساخت و عرض کرد مامور مخصوص یوشیداسحرو از جانب اعلیحضرت امپراتور دولت ژاپن برای درک شرف حضور مکارم ظهور اعلیحضرت اقدس همایون شاهنشاه کل ممالک ایران ادام‎الله شوکته مشرف می‎شود و پس از نیل تفقدات شاهانه، مامور مخصوص نطقی به مضمون ذیل به عرض حضور معدلت ظهور اقدس رسانید:

                                                                                                      صورت نطق یوشیداسحرو مامور مخصوص دولت ژاپن

به حضور اقدس اعلیحضرت همایون شاهنشاه ممالک ایران معروض می‎دارد:

من خود را نهایت خوشبخت می‎دانم که به واسطه انتخاب این ماموریت کمال افتخار را حاصل نموده و از جانب اعلیحضرت امپراتور ژاپن مامور شده‎ام که میل صادقانه و منتهی آرزوی ولینعمت جلیل‎القدر خود را به جهت صحت و خوشوقتی اعلیحضرت شما و امنیت و شرف و ترقی دولت و مملکت آن اعلیحضرت همایون تقدیم نمایم. من به جهت  اعلیحضرت امپراتور ژاپن و دولت ایشان و کلیه ملت ژاپن افتخار مخصوص می‎دانم که اعلیحضرت اقدس همایون مرا مفتخر و امروز به حضور مبارک خودشان مشرف فرموده‎اند و از جانب پادشاه خود و دولت ایشان از خداوند متعال مسئلت می‎نمایم که وجود مبارک آن اعلیحضرت همایون را محفوظ فرماید که به جهت ممالک ایران، سلطنت ایشان نعمتی است که پروردگار عالم عطاء فرموده است.

بر همه کس حتی بر ساکنین اقصی بلاد ممالک ما معلوم و هویدا است که سلطنت اعلیحضرت اقدس همایون شما را استعداد و مقاصد خیریه‎ای است که اثر آن نه تنها در ایران بلکه در منتها نقطة دنیای متمدن ظاهر گردیده است. همچنین کاملا آشکار است که خوشوقتی رعایای اعلیحضرت شما و ترقی ممالک و توسعه اقتدار ایشان روز به روز در تزاید می‎باشد.

ولینعمت جلیل‎القدر من، مرا مجاز فرموده که عرض نمایم منتهی امید و آرزوی صادقانه ایشان این است که روابط مودت آمیز دولتین که از شرفیابی من به حضور مبارک و درک این موهبت بیشت مستحکم شده تا آخر مستدام بوده و به جهت دولتین اسباب خوشوقتی و فواید گردد

اعلیحضرت همایون شاهنشاهی [ناصرالدین شاه] نیز در جواب اظهار کمال مودت و دوستی با اعلیحضرت امپراتور ژاپن فرموده و شخص مامور را مورد مرحمت و التفات مخصوص داشتند.»

از اقدامات و دستاوردهای سفر فرستاده ویژه امپراتور ژاپن به ایران اطلاعی در دست نیست. ولی پس از گذشت سه سال از آن واقعه، نشان رسمی دولت ژاپن که به امین‎الدوله اعطاء شده بود، به تهران رسید. در خبری پیرامون این موضوع می‎خوانیم: «نظر به روابط اتحاد و مودتی که مابین دولت علیه ایران و دولت ژاپن مستحکم است، در این اوقات یک قطعه نشان مطلع‎الشمس درجه اول آن دولت به جهت امین‎الدوله مدیر دارالشورای کبری و وزیر وظایف و اوقاف اعطاء و ارسال گردیده [که امین‎الدوله] پس از تحصیل اجازت از حضور بندگان اعلیحضرت همایون شهریاری دام‎مُلکه، آن را استعمال نمودند.»

احتمالا در هنگام ورود فرستاده دولت ژاپنی به تهران، امین‎الدوله مامور پذیرائی از ایشان بوده و به همین دلیل پاسخ خدمات خود را با دریافت یک نشان گرفت.

                                                                             مسعود کوهستانی نژاد

تگ ها

همچنین شاید اینها نیز مورد پسند شما باشند

0 دیدگاه در “بررسی و تحلیل گزارشی از نحوه ورود نخستین مامور مخصوص دولت ژاپن به ایران و ملاقات او با ناصرالدین شاه در سال ۱۲۵۹/ ۱۸۸۰”

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *