جشن روشنائی چراغ گاز در تهران عصر ناصرالدین شاه

در طول دو قرن اخیر بسیاری ازآثار تمدنی جدید وارد ایران شده و مورد استفاده جامعه قرار گرفت. رادیو، تلویزیون، سینما، قطار، اتومبیل، تلگراف، تلفن  از جمله آثار مذکور هستند که به تدریج و با استفاده از خدمات کارشناسان اروپائی و ایرانی، در ایران هم به راه افتاده و راه اندازی آنها تاثیر زیادی در تحولات اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و نظامی ایران داشت. اما علیرغم چنین ابعادی، تقریبا در اغلب موارد، هیچ جشنی در شهرهای ایران برپا نگردید. در این میان، راه اندازی چراغ گاز در تهران که به روشن شدن خیابان‎ها و سپس خانه‎ها در تهران انجامید، یکی از موارد  استثناء محسوب می‎شود.  این واقعه در اواسط دوره سلطنت ناصرالدین شاه، در دوره صدارت سپهسالار اعظم و قریب به یکصد و پنجاه سال پیش در تهران رویداد. پس از برگزاری آن جشن، نخستین خیابانی در تهران که چراغ گاز در آن روشن شد را به نام خیابان چراغ گاز نامیدند. برگزاری چنین جشنی، بیانگر آگاهی رجال دولت ایران به اهمیت چراغ گاز و تاثیر مثبت آن در زندگانی اجتماعی مردم و جامعه ایران است. از برگزاری آن جشن گزارشی تهیه شد که متن آن به شرح زیر می‎باشد:

                                                                  مسعود کوهستانی نژاد

                                                                     [گزارش جشن]

«از چندی قبل که اراده علیه همایونی اقتضاء فرموده بود که شهر دارالخلافه به واسطه گاز روشن شود و امتیاز دستگاه گاز به جناب جلالت‎مآب اشرف سپهسالار اعظم داده شده بود، مقدمتا در عمارت همایونی و سردرب الماس و جلوی باب عمایون و وسط میدان توپخانه چراغ الکتریسیته مشتعل بود و این اوقات [که] کارخانه گاز هم فیصل یافته و لوله‎های آن به بعضی از خیابان‎های شهر کشیده شده بود. بر حسب اجازه علیه همایونی، عصر روز پنج شنبه یازدهم شهر ذی‎قعده جشن افتتاح گاز و اشتعال آن واقع شد.

در میدان توپخانه جدید [امام خمینی فعلی] مقابل حوض بزرگ یک چادر پوش مخصوص دولتی و در طرفین آن چند چادر پوش دیگر زده و در همة آنها میوه و شربت و شیرینی چیده بودند. اطراف حوض چوب‎های بلند نصب شده و به ساق هر یک به ارتفاع دو ذرع تاج کیانی زرنشان و بیرق‎های کوچک الوان آویخته و از بالای آنها به دور حوض از هر چوب به چوب دیگر ریسمان کشیده مثل مواقع اعیاد بزرگ بیرق‎های کوچک که بعضی به چوب‎های کوچک مطلا شده بسته شده بود، آویخته بودند.

نواب اشرف والا ولیعهد و نواب اشرف والا امیرکبیر نایب‎السلطنه وزیر جنگ و شاهزادگان عظام و وزراء فخام و بعضی از سرتیپان و امراء تومان و صاحب‎منصبان نظام حاضر بودند. جناب معتمدالملک واردین را پذیرائی می‎نمود.

در میدان ازدحام و جمعیت کثیر از سکنه شهر بود. از فرنگی‎ها مثل بعضی از معلمین قشونی و تلگرافچیان انگلیسی با زن و اطفال در یکی ازچادرهای پوش نشسته بودند و در مقابل چادر مخصوص در مهتابیِ بالاخانه‎های میدان، بعضی از اتباع سفارت انگلیس و جنرال قنسول هلند و رومانی و بعضی دیگر نشسته بودند.

موزیکانچیان به نوبت نواهای فرنگی و ایرانی می‎نواختند و در فاصلة هر چند دقیقه یک بالون به هوا می‎فرستادند و اشکال مختلفه که با گاز پر شده بود، در اطراف یک پایه چراغ حرکت می‎کرد.

خلاصه میدان توپخانه در آخر روشنائی آفتاب و اول طلوع ماه و تابش آن دوشعاع، به بیرق‎ها و اسباب چراغ و غیره نمایش غریبی پیدا نمود.

بنای چرغ گاز در ایران یکی از اثرهای بسیار بزرگی است که در زمان سلطنت شاهنشاه جمجاه ضمیمه اثرهای دیگری که در عهد فرخنده مهد این شاهنشاه عادل پاذل در ایران به یمن توجه ملوکانه به یادگار مانده، خواهد گردید.

وقت مغرب همه مجمع به آن طرف حوض رفته و نواب اشرف والا امیرکبیر نایب‎السلطنه وزیر جنگ به مناسبت حکومت دارالخلافه با دعای ذات ملوکانه صفات با برکت اعلیحضرت شهریاری یک چراغ را که هفت شاخه داشت، با اسبابی که برای روشن کردن چراغ از مرجان و غیره ساخته بود، روشن فرمودند. پس از آن از درب کارخانه الی میدان ارک و تمام میدان توپخانه، چراغ‎ها روشن شد و گاز مزبور پاک و سفید و در نهایت روشنی بود و همگی شاهزادگان و وزرای فخام تا میدان ارک تفرج‎کنان رفتند. اهالی شهر که در میدان‎ها و خیابان‎ها مجتمع بودند، مانند یکی از اعیاد ملتی جشن و نشاط مخصوصی داشتند و از عموم خلق صدای دعا و ثنا به وجود فایض‎الجود اعلیحضرت اقدس همایون شاهنشاهی بلند بود.»

برای مطالعه بیشتر همچنین ر.ک: متن و تحلیل اعلامیه استخدام و شرایط استخدام کارگر در شهرداری تهران در یکصد سال پیش

تگ ها

همچنین شاید اینها نیز مورد پسند شما باشند

0 دیدگاه در “جشن روشنائی چراغ گاز در تهران عصر ناصرالدین شاه”

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

کارگاه تاریخ

                                                                                

نخستین موضوع سلسله مباحث کارگاه تاریخ            

تاریخ چیست؟

محور اول: معنی لغوی  تاریخ

جلسه اول: مروری بر معنای رایج لغوی تاریخ 

ثبت نام در کارگاه

فروشگاه تاریخ یاد

تبلیغات

آرشیو ماهانه