همگرائی مردم در مبارزه با قحطی و بیماری‎های مسری در جنگ جهانی اول

قحطی، شیوع بیماری های مسری و مهلک، مرگ و میر بسیار زیاد ناشی از آن وقایع و نیز دیگر حوادث و رویدادهای طبیعی همچون سیل و زلزله، در طول تاریخ معاصر ایران و دو قرن اخیر، به کرات در ایران رویداده و در بسیاری از موارد، همچون بیماری های مسری و قحطی، ابعاد تلفات از یک ناحیه، منطقه خارج شده و بخش های عمده ای از کشور و یا حتی سراسر کشور را دربرمیگرفت. فاجعه عظیم و غیر قابل تصور قحطی و شیوع بیماری در دهه ۱۲۷۰ قمری در ایران که بر اثر آن حدود نیمی از جمعیت ایران را نابود کرد. یکی دیگر از این دست وقایع، قحطی بزرگی ود که در فاصله سال های ۱۲۹۵- ۱۲۹۷ (در حدود یکصد سال پیش) در ایران به وجود آمد. هنگامی که از قحطی صحبت می کنیم باید به خاطر داشته باشیم که عموما به دنبال آن، بیماری های مهلک مسری نیز در کشور شایعه شده و در بسیاری از مواقع کشته شدگان بر اثر بیماری ها، در حد تلفات ناشی از قحطی بود. قحطی بزرگ و شیوع بیماری های مسری در ایرانِ یکصد سال پیش به دلایل مختلفی به وجود آمد که متاسفانه در رساله ها و مقالات عموما دولتی و رسمی منتشر شده، عامدانه تنها حضور نیروهای خارجی در ایران ( در کشاکش جنگ جهانی اول) را به عنوان علت آن واقعه معرفی شده و با ارئه یک سری آمارها و ارقام حیرت انگیزی به نقل از مسموعات چند تن، تلفات در ایران به میزانی براورد می شود که با هیچ سند و مدرک قابل اتکاء و عقلانی تاریخی مطابقت ندارد.

اما فارغ از میزان تلفات و یا علل به وجود آمدن چنین حجمی از تلفات در ایران، در کشاکش قحطی و شیوع بیماری های مسری در ایران در یکصد سال پیش، وقایع و حوادثی رخ داد که می توان آن را از ابعاد مختلفی مورد توجه و بررسی قرار داد. یکی از مهمترین این گونه رویدادها، میزان و نحوه مشارکت طبقات مختلف مردم در امدادرسانی به افراد و آحاد مصیبت دیدگان است. در واقع نحوه تاملات و اقدامات انجام شده از سوی دولت، مردم و نهادهای خیریه و کمک رسانی برای نجات جان آسیب دیدگان در جریان وقایع قحطی بزرگ، می تواند نکات قابل تاملی را برای ما در این زمان داشته باشد. از این منظر، چند یادداشت پیرامون وقایع آن دوره آماده شده که با هم نخستین آنها را مرور می کنیم.

با گسترش قحطی در ایران و بالا  رفتن تلفات انسانی، دولت تلاش کرد در همراهی با طبقات مختلف مردم یک حرکت دسته جمعی را برای کمک و امداد رسانی به قحطی زدگان به وجود آورد بدین جهت بلافاصله کمیسیون مساکین را تشکیل داده و حکمرانان شهرهای مختلف را نیز برای تشکیل کمیسیون های مشابه در سراسر کشور، ملزم ساخت. در گزارش ارائه شده از نحوه تشکیل کمیسیون مساکین در تهران در اواخر سال ۱۲۹۶ میخوانیم:

                                  کمیسیون دارالمساکین

«در نتیجه اهتمامات جمعی از خیرخواهان راجع به تاسیس دارالمساکین و پیشنهادهای چندی که از طرف حکومت و هیات خیریه تجار و مجمع آذربایجانیان با اظهار مساعدت عملی از طرف دولت به عمل آمده، مقرر شده است که کمیسیونی برای تسریع و تکمیل این مقصد خیر به عضویت آقایان مفصله‎الاسامی:

از طرف دولت آقای حکیم‎الملک، دبیرالملک، حاج امین‎الضرب، آقا علی نجم‎آبادی، حاجی معین‎التجار بوشهری و از طرف مجمع آذربایجانیان: آقایان حشمت‎الدوله و ممتازالملک و از طرف هیات خیریة تجار: حاج عباسقلی آقای تاجر تبریزی[۱]، حاجی محمد اسمعیل کاشف و از طرف اصناف حاجی محمدحسین بلور فروش

در وزارت داخله منعقد و راجع به تاسیس دارالمساکین تبادل افکار نموده و نظامنامة آن را حاضر نمایند تا پس از تصویب، به موقع اجرا گذارده شود.»

                                                            مسعود کوهستانی نژاد

[۱] – او پدر مرحوم مهندس مهدی بازرگان است.

همچنین ر.ک: گزارشی از تشکیل دارالایتام کرمان در سال ۱۲۹۶ همراه با عکسی از موسس آن

همچنین ر.ک: گزارشی از آدم خواری در موصل در هنگامه جنگ جهانی اول و قحطی

همچنین ر.ک: تهرانِ یکصد سال پیش؛ گزارشی حسی از قحطی بزرگ و شیوع امراض در تهران

تگ ها

همچنین شاید اینها نیز مورد پسند شما باشند

0 دیدگاه در “همگرائی مردم در مبارزه با قحطی و بیماری‎های مسری در جنگ جهانی اول”

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *