گزارش مجله فرانکو پرسان چاپ پاریس در سال 1912/ 1291 از وضعیت اقتصادی و مالی ایران – بخش اول

در ایام محنت‎زای تهاجم همه جانبه نیروهای اشغالگر خارجی به ایران پس از انقلاب مشروطه و اوج‎گیری فلاکت مالی و اقتصادی آن کشور، بسیاری از دولت‎های استعماری در اندیشه تحکیم نفوذ خود در ایران از طریق اقتصادی برآمدند. علاوه بر دو قدرت غالب سیاسی جهانی آن زمان یعنی بریتانیا و روسیه، فرانسویان نیز در حال انجام تلاش‎هائی در زمینه کسب امتیازات اقتصادی (هرچند محدود) در ایران بودند. نقطه قابل اتکاء آنان در این رابطه، نفوذ فرهنگی بسیار زیاد فرانسه در ایرانِ عهد قاجار و همچنین ایام مورد بحث یعنی نخستین دهه پس از پیروزی انقلاب مشروطه بود. از مصادیق فعالیت های گسترده فرهنگی فرانسویان و موضوع آن فعالیت‎ها، پس از این سخن خواهیم گفت، اما در این مقام، مناسب است مروری بر گزارش نسبتا مفصلی که در سال ۱۹۱۲/ ۱۲۹۱ در مجله فرانکو پرسان داشته باشیم. آن مجله  ارگان اتحادیه‎ای به همین نام بود که در آن زمان فعالیت‎های فرهنگی و آموزشی گسترده‎ای در ایران داشت.

نکته بسیار مهم در این رابطه، انگیزه مدیرت مجله فرانکو پرسان از چاپ مقاله و گزارش مذکور در آن مجله است. در سال ۱۹۱۲/ ۱۲۹۱/ ۱۳۳۰ قمری و مقارن با چاپ گزارش مذکور، مقامات بریتانیائی و روسی، سرمایه‎داران اروپائی را برای سرمایه‎گذاری در پروژه‎های اقتصادی و حمل و نقلی در ایران به شدت تشویق می‎کردند. در این راستا فعالیت‎های زیادی از سوی کنسرسیوم‎های مالی در اروپا برای تامین اعتبارات لازمه جهت انجام چند پروژه اقتصادی و حمل و نقلی در ایران، در حال انجام بوده و چاپ گزارش مورد بحث در مجله فرانکو پرسان، در واقع به منظور ایجاد زمینه لازم تبلیغاتی برای جلب نظر بانکداران معظم فرانسوی نسبت به تامین مالی اجرای آن پروژه‎ها صورت گرفت. به همین منظور، متن گزارش به شکل واضحی مثبت بوده و گزارشگر و نویسنده مقاله و همچنین ناشر آن (مدیریت مجله فرانکو پرسان) عامدانه در خلال گزارش خود، چشم بر بسیاری از حقایق و واقعیت‎های موجود در اقتصادی و سیستم حمل و نقلی ایران در آن سال ها فرو بستند و از این طریق در تلاش برای جذب سرمایه بانک‌‎های اروپائی و به ویژه فرانسوی، برای تامین مالی اعتبارات پروژه های اجرا شده در ایران که تمامی آنها با مشارکت سرمایه گذاران و همسو با سیاست های بریتانیا و روسیه در ایران بود، مشارکت نمودند. از همین منظر است که بخش ابتدائی گزارش آن مجله، به توجیه برقرای امنیت در ایران توسط قوای ژاندارمری اختصاص یافته است. بدون شک برای سرمایه‎گذاران بالقوه فرانسوی (و به ویژه بانکداران آن کشور) موضوع برگست سرمایه‎هایشان، بسیار اهمیت داشته و برقرای امنیت در یک کشور، شرط اساسی برای آن منظور بود.

با توجه به نکات فوق، با هم مروری بر گزارش چاپ شده در مجله فرانکو پرسان خواهیم داشت:

                                                                             مسعود کوهستانی نژاد

                                    سیاست آتیه ایران

« ملت و مملکتی که با جدیت ثابت و عزم راسخی داخل طریقة ترقیات و تکامل گردیده، طبعا توجهات وی معطوف به اصلاحات آتیه خود گشته و از مذاکره و اظهار نظریات در خصوص رفورم‎های لازم خودداری نخواهد نمود. امروز خوشبختانه پس از محو اغتشاشات، مملکت قدم‎های اولیه خود را به طرف مرحلة ترقی و سعادت گذارده و بهترین ضمانت‎ها، مقاصد عالیه و نیات حسنه حکومت ایران است و به واسطه نتایج حسنه که در این قلیل مدت حاصل شده است، می‎توانیم در کمال اطمینان نظریات بدبینان و کسانی که تصور می‎کردند مقاصد دولت از فعل به عمل و از قوه به فعل نمی‎رسد، شبه و تردید نمود.

امروزه دولت امپراتوری ایران، یک جد و جهد جدیدی برای انجام رفوم‎هائی که در مد نظر گرفته و قوانینی برای اجرای آنها نموده. سابقا ولایات و ایالات شمالی و غربی ایران به واسطه حرکات و اقدامات مرتجعین که همواره ساعی بودند اوضاع سابقه رجعت نماید، دائما به حالت هرج و مرج و اغتشاش باقی بود. هیات وزراء برای محو آثار تعدی و تجاوز و استقرار انتظامات ثابته، به تاسیس و تکمیل هیات ژاندارمری برآمده و به خوبی متوجه این نکته اساسی شده است که خصوصا در این موقع، مملکت بیش از سایر مواقع محتاج به سکونت و امنیت است وبالاخره برای تامین مقاصد خود، هیات دولت توجه دولتین همسایه را در خصوص تشکیل یک قشون مختصرمنظم، جلب نموده است.

همه کس می‎داند که ژاندارمری دولتی تحت مسئولیت و اداره صاحب‎منصبان سوئدی و به ریاست کلنل یالمارسن و ماژور ژول دبراند و ماژور پطرسن در خط ترقی و توسعه است و اشخاص مزبوره نهایت جدیت را در خصوص تربیت هیات ژاندارمری دارند. لیکن از آنجائی که برای حفظ انتظامات کلیه وتامینات حقیقی، فعلا عدة نفرات ژاندارمری قلیل است، لازم است برای تکمیل لقدامات و تقویت آنان، یک قوه متین و محکمی بدیشان معاونت و مساعدت نماید. یک کردارمه خیلی منظم که عبارت از هفت هزار قشون مرتب باشد، قریبا در تهران تحت تعلیمات و فرماندهی صاحب‎منصبان اروپائی دول درجة دوم، یعنی دول کوچک بی‎طرف تشکیل خواهد شد و صاحب‎منصبان ایرانی را معلمین اروپائی برای فرماندهی و ریاست قشون ایالات و ولایات تربیت خواهند نمود.

بدین ترتیب پروژه‎های متعددی که برای انتظامات و ترقیات مملکت تهیه شده، به صورت وقوع رسیده و مملکت ایران می تواند مقام مناسب تجارتی و اقتصادی خود را به دست آورده و موقع ثروتی خود را توسط قوای مسلحه و منظمه خود تامین نماید. متاسفانه بحران‎هائی که از نقطه نظر پولتیک به ایران وارد نموده، از نقطه نظر مالیه نیز مملکت را دچار سختی کرده و لازم است مجددا هیات دولت در یک استقراض جدیدی که مایل است فقط عنوان استقراض اکونومی و تجارتی دهد، اساس متین و مستحکمی برای اقدامات قویه و توسعه اقتدارات در اداره کردن امور مملکت و دوایر عمومی فراهم نماید.

اگر چه محتمل است پروژه مزبور دچار ایرادات هیات‎های سرمایه داران شده و مستند به این مطلب شوند که محل‎های معتبر برای تامین پرداخت قرضة جدید موجود نیست، یا آنکه محل‎های تادیه خیلی قلیل است و مملکت هنوز در حال انقلاب و سختی است و در این صورت لابد شرایط استقراض خیلی سخت و وخیم‎الاثر خواهد بود.»

قسمت دوم مقاله  

همچنین برای مطالعه بیشتر ر.ک: ابلاغیه مبلغ مالیات پرداختی هژبر یزدانی در سال ۱۳۵۰

برای مطالعه بیشتر همچنین ر.ک: حکم دولت در رسمیت بخشیدن به رواج پول روسی در آذربایجان عهد ناصرالدین شاه

تگ ها

همچنین شاید اینها نیز مورد پسند شما باشند

0 دیدگاه در “گزارش مجله فرانکو پرسان چاپ پاریس در سال ۱۹۱۲/ ۱۲۹۱ از وضعیت اقتصادی و مالی ایران – بخش اول”

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *